{"id":2933,"date":"2016-01-13T20:32:51","date_gmt":"2016-01-13T19:32:51","guid":{"rendered":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/2016\/01\/13\/kompendium-portretu-czesc-4-portret-psychologiczny\/"},"modified":"2016-01-13T20:32:51","modified_gmt":"2016-01-13T19:32:51","slug":"kompendium-portretu-czesc-4-portret-psychologiczny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/kompendium-portretu-czesc-4-portret-psychologiczny\/","title":{"rendered":"Kompendium portretu. Cz\u0119\u015b\u0107 4 – Portret psychologiczny"},"content":{"rendered":"

Czas na jeden z najtrudniejszych, ale zarazem najwdzi\u0119czniejszych s\u0142u\u017c\u0105cych obrazowaniu cz\u0142owieka, czyli psychologiczny. Nie bez przyczyny opisuj\u0119 go w osobnym rozdziale. Zas\u0142uguje on na to z racji swoich niepodwa\u017calnych korzeni w sztuce, wywodz\u0105c si\u0119 z rysunk\u00f3w na ska\u0142ach, staro\u017cytnej rze\u017aby i o\u015bwieceniowego malarstwa (staro\u017cytne si\u0119 nie zachowa\u0142o). <\/strong><\/span><\/h1>\n

Portret psychologiczny jest najstarszym rodzajem portretu.<\/strong> Od pocz\u0105tku s\u0142u\u017cy\u0142 przedstawianiu wyj\u0105tkowych cech ludzi w oparciu o ich dokonania. Jego zadaniem by\u0142o zatrzymanie w pami\u0119ci wsp\u00f3\u0142czesnych oraz potomnych tego, co by\u0142o szczeg\u00f3lnym wynikiem dzia\u0142a\u0144 osoby portretowanej. Nie jest jednak \u0142atwo uwieczni\u0107 charakter cz\u0142owieka w jednym dziele. Jak bowiem dotrze\u0107 do prawdziwego wn\u0119trza portretowanego? Czy nale\u017ca\u0142oby obedrze\u0107 go z masek przywdziewanych na potrzeby wielorakich r\u00f3l odgrywanych w poszczeg\u00f3lnych sytuacjach \u017cycia? A mo\u017ce je zaakceptowa\u0107, gdy\u017c z natury s\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ka\u017cdego z nas? By m\u00f3c odpowiedzie\u0107 na te pytania, zacznijmy od sprecyzowania poj\u0119cia \u2014 portret psychologiczny<\/strong>. Przede wszystkim wielu z fotograf\u00f3w myli go z istniej\u0105cym tu\u017c obok niego portretem charakterystycznym<\/strong>.Ten rodzaj obrazowania cz\u0142owieka to nic innego jak zapis jego cech szczeg\u00f3lnych wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych go z populacji. To zapis fizjonomii, nie wn\u0119trza<\/strong>. Dobrym przyk\u0142adem portretu charakterystycznego jest tu fotografia wytatuowanego od st\u00f3p do g\u0142\u00f3w m\u0119\u017cczyzny. Czy pr\u00f3cz tego, \u017ce lubi tatua\u017ce mo\u017cna powiedzie\u0107 o nim co\u015b wi\u0119cej? Mo\u017ce by\u0107 kimkolwiek: piel\u0119gniarzem, copywriterem albo nauczycielem geografii.<\/span><\/p>\n

\"portret<\/a><\/span><\/p>\n

Portret psychologiczny m\u00f3wi o portretowanym o wiele wi\u0119cej. Dobrze skonstruowany od powiada na pytania: \u201eczym si\u0119 ten cz\u0142owiek zajmuje?”, \u201ejaka jest jego pasja”, \u201eco ukszta\u0142towa\u0142o jego \u017cycie?”<\/strong>. Nie jest jedynie prost\u0105 rejestracj\u0105 fizyczno\u015bci, a ju\u017c na pewno nie ogranicza si\u0119 jedynie do zapisu emocji twarzy. Ka\u017cdy z nas operuje mimik\u0105 o szerokim spektrum znacze\u0144: od p\u0142aczu, przez z\u0142o\u015b\u0107 a\u017c do wybuch\u00f3w \u015bmiechu. Nie wyr\u00f3\u017cnia nas to na zdj\u0119ciu, nie m\u00f3wi czegokolwiek o konstrukcji psychicznej, ukazuje tylko jedn\u0105 emocj\u0119. Dlatego te\u017c mamy, kt\u00f3re fotografuj\u0105 swoje dzieci uwieczniaj\u0105c ich rado\u015bci nie tworz\u0105 portret\u00f3w psychologicznych. Nawet kiedy t\u0142umacz\u0105, \u017ce \u201eono z regu\u0142y jest takie w\u0142a\u015bnie roze\u015bmiane”. Portret psychologiczny to obraz portretowanego \u201eskrojony” na podstawie tego co robi na co dzie\u0144, jaka jest jego pasja czy zaw\u00f3d.<\/strong><\/span><\/p>\n

\"portret<\/a><\/span><\/p>\n

Zgodnie z powiedzeniem, \u017ce cz\u0142owieka poznaje si\u0119 po jego czynach. W jaki spos\u00f3b odda\u0107 prawdziwy charakter cz\u0142owieka na zdj\u0119ciu? Od razu musisz za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce nie b\u0119dzie \u0142atwo. Skoro nie mo\u017cna pozna\u0107 przez ca\u0142e \u017cycie siebie, jak mo\u017cna pozna\u0107 kogo\u015b i w dodatku uj\u0105\u0107 to w jednej klatce? Fotografowanie psychologiczne to zazwyczaj b\u0142\u0105dzenie po omacku w labiryncie psychiki portretowanego.<\/strong> Nie stoisz jednak od pocz\u0105tku na straconej pozycji. Mo\u017cna temu zaradzi\u0107. Jednych ludzi znasz lepiej, innych tylko troch\u0119, a reszt\u0119 \u2014 jedynie pomi\u0119dzy otwarciem a zamkni\u0119ciem oka albo migawki. Tych, z kt\u00f3rymi masz cz\u0119sto kontakt, \u0142atwiej b\u0119dzie ci sfotografowa\u0107, oddaj\u0105c ich cechy charakterystyczne i umiesz-czaj\u0105c w kadrze wi\u0119cej ni\u017c to, co maj\u0105 na sobie, jak spogl\u0105daj\u0105 do aparatu i jaki grymas na twarzy im towarzyszy. Przez ca\u0142y czas waszej znajomo\u015bci tworzy si\u0119 w twojej g\u0142owie mapa charakterystyki ich upodoba\u0144, wzor\u00f3w post\u0119powa\u0144, autorytet\u00f3w, jakie wi\u0105\u017c\u0105 ze swoim \u017cyciem, czynno\u015bci, jakim si\u0119 poddaj\u0105, hobby, jakim si\u0119 po\u015bwi\u0119caj\u0105… mn\u00f3stwo cech. Wystarczy wybra\u0107 jedn\u0105 z nich i uwieczni\u0107 na zdj\u0119ciu.<\/span><\/p>\n

\"portret<\/a><\/span><\/p>\n

Co zrobi\u0107, gdy trzeba sportretowa\u0107 osob\u0119 zupe\u0142nie nam obc\u0105? Odpowied\u017a jest prosta \u2014 musisz j\u0105 pozna\u0107. Przy czym istotny jest tutaj czas. Je\u017celi masz go pod dostatkiem \u2014 szanse na udan\u0105 charakterystyk\u0119 odwzorowan\u0105 na zdj\u0119ciu zwielokrotniaj\u0105 si\u0119. Fotograf musi by\u0107 dobrym obserwatorem. Fotograf portretu \u2014dobrym obserwatorem ludzi, fotograf portretu psychologicznego \u2014 ich wyczulonym obserwatorem o ponadprzeci\u0119tnym poziomie empatii.<\/strong> Je\u015bli jeste\u015b nastawionym na zarabianie kasy nuworyszem w fotografii, o zrobieniu dobrego portretu psychologicznego mo\u017cesz zapomnie\u0107. Musisz lubi\u0107 ludzi. Do tej pory pozna\u0142em jedynie tr\u00f3jk\u0119 fotograf\u00f3w, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 prac\u0119 z lud\u017ami i maj\u0105 do nich wielki szacunek bez wzgl\u0119du na ich kaprysy. S\u0105 te\u017c inni, wyj\u0105tkowi. Spotka\u0107 ich i pracowa\u0107 z nimi to wielki zaszczyt. W\u015br\u00f3d nich mog\u0119 wyr\u00f3\u017cni\u0107 jednego mistrza portretu psychologicznego. Jest nim nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c Arnold Newman, kt\u00f3ry stworzy\u0142 wspania\u0142e studia artyst\u00f3w, polityk\u00f3w, publicyst\u00f3w i w\u0142odarzy \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

\"portret<\/a><\/span><\/p>\n

Jak patrze\u0107 na cz\u0142owieka, kt\u00f3rego chce si\u0119 scharakteryzowa\u0107 przy pomocy aparatu?<\/strong> Trzeba go obserwowa\u0107. Ale nie tak jak modela \u2014 z dystansem i pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci\u0105. W tym przypadku trzeba sta\u0107 si\u0119 niemal\u017ce dobrym znajomym, prawie cz\u0142onkiem rodziny. Oczywi\u015bcie bez nachalno\u015bci. Z wyczuciem, subtelnie, ale w spos\u00f3b zdecydowany. Fotografia psychologiczna to nie \u201eodgrywanie r\u00f3lek”, jak w przypadku zdj\u0119\u0107 modowych czy typowo reklamowych. Zafa\u0142szowany obraz zawsze da si\u0119 rozpozna\u0107. By wykona\u0107 prawdziwie dobry obraz trzeba, o ile czas pozwoli, nawi\u0105za\u0107 kontakt z portretowanym nie tylko na zasadzie wymiany uprzejmo\u015bci. Nale\u017cy to zrobi\u0107 przede wszystkim po-przez zrozumienie i akceptacj\u0119 cech, kt\u00f3re przed tob\u0105 zechce ujawni\u0107, rzeczy, kt\u00f3re b\u0119dzie chcia\u0142 pokaza\u0107, a z kt\u00f3rymi \u0142\u0105czy go zwi\u0105zek wyj\u0105tkowy. Zaufanie i wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 w tym przypadku s\u0105 nieodzowne. Drugim koniecznym elementem gry jest oddanie mu cz\u0119\u015bci siebie. Nie mo\u017ce to by\u0107 jednostronna wycieczka poznawcza. Je\u015bli chcesz podr\u00f3\u017cowa\u0107 do jego zakamark\u00f3w psychiki, jeszcze przed zrobieniem zdj\u0119cia opowiedz o sobie, swojej pasji, sposobie postrzegania \u015bwiata. Tak jak na pierwszej randce. Ja, je\u015bli mam ten komfort, przed zdj\u0119ciami organizuj\u0119 ma\u0142\u0105 pogadank\u0119 przy kawie o tematach na poz\u00f3r dalekich od fotografii. Fotograficzne \u201erandez-vous” bez obecno\u015bci aparatu kruszy pierwsze lody. W tym czasie, poniewa\u017c dana osoba jest \u201ekim\u015b”, zajmuje si\u0119 \u201eczym\u015b”, pr\u00f3buj\u0119 odnale\u017a\u0107 si\u0119 wiej naturalnym \u015brodowisku: w atelier, w kt\u00f3rym tworzy, biurze z jej \u015bcian\u0105 chwa\u0142y w postaci nagr\u00f3d, plakat\u00f3w, trofe\u00f3w albo rz\u0119dzie szaf, na kt\u00f3rych stoj\u0105 buty, obserwuj\u0105c przy tym bacznie jej zachowanie wobec tych miejsc i przedmiot\u00f3w. Innymi s\u0142owy staram si\u0119 stworzy\u0107 rys osobowo\u015bciowy, licz\u0105c na to, \u017ce nie pomyl\u0119 si\u0119 w tym bardzo. Zdarza si\u0119 czasem, \u017ce pope\u0142ni\u0119 b\u0142\u0105d i po wykonaniu zdj\u0119cia portretowany m\u00f3wi: \u201eTo nie ja! Ja ci\u0105gle si\u0119 u\u015bmiecham.” Niewa\u017cne, \u017ce przez ca\u0142e dwa dni znajomo\u015bci nie zrobi\u0142 tego ani razu… Zgrzyt. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c ludzie najcz\u0119\u015bciej widz\u0105 siebie takimi, jakimi chc\u0105 by\u0107 i spos\u00f3b widzenia fotografa nie pokrywa si\u0119 z ich wyimaginowanym obrazem. Rozwi\u0105za\u0107 mo\u017cna to zn\u00f3w na kanwie wywa\u017conej rozmowy. By\u0107 mo\u017ce wina le\u017cy po naszej stronie. Nale\u017cy mie\u0107 jednak zawsze na wzgl\u0119dzie to, \u017ce wykonywanie portretu psychologicznego nie mo\u017ce by\u0107 jedynie rzemie\u015blniczym realizowaniem wariacji portretowanego na sw\u00f3j temat. To ty trzymasz aparat i ty zamykasz osob\u0119 w klatce, wi\u0119c we\u017a za to odpowiedzialno\u015b\u0107. Nie wyklucza to jednak, podkre\u015blam jeszcze raz, rozmowy. Zgrzyt w widzeniu twoim i portretowanego mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 krokiem milowym przy kolejnych zdj\u0119ciach, mo\u017ce ods\u0142oni\u0107 to, czego kto\u015b stara\u0142 si\u0119 nie eksponowa\u0107, bo nie mia\u0142 \u015bmia\u0142o\u015bci. Je\u015bli to zrobi, portret psychologiczny b\u0119dzie najpe\u0142niejszym odwzorowaniem zewn\u0119trza w po\u0142\u0105czeniu z wn\u0119trzem cz\u0142owieka.<\/span><\/p>\n

\"portret<\/a><\/span><\/p>\n

\"portret<\/a><\/span><\/p>\n

Najprostszym i najskuteczniejszym sposobem sporz\u0105dzenia takiego portretu jest zestawienie osoby z przedmiotami b\u0105d\u017a miejscami, w kt\u00f3rych si\u0119 porusza. Wszyscy mamy swoje \u201eprzestrzenie”. S\u0105 nimi: dom, miejsce pracy i zabawy. Przynajmniej z jednym z nich czujemy zwi\u0105zek najszczeg\u00f3lniejszy i przebywamy tam z nie przymuszonej woli. Ka\u017cde z nich dla fotografa jest istotne, bo wyra\u017ca nasz zwi\u0105zek emocjonalny wobec danego miejsca. S\u0105 miejsca gdzie przebywamy bo tak trzeba, ale i takie, gdzie zostawiamy cz\u0105stk\u0119 siebie. Dla chirurga b\u0119dzie to sala operacyjna, dla boksera \u2014 ring, prezbiterium dla ksi\u0119dza, atelier dla malarza i tak dalej. Zdarza si\u0119 jednak, \u017ce osoba zwi\u0105zana ze swoim zawodem od lat nie uto\u017csamia si\u0119 z nim. Okaza\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce bokser kocha najbardziej gotowanie, ksi\u0105dz\u2014 golfa, chirurg\u2014 pielenie ogr\u00f3dka, a pilot okazuje si\u0119 by\u0107 jednocze\u015bnie dyrektorem lotniska. Co wtedy pokaza\u0107 na zdj\u0119ciu? Wskaz\u00f3wk\u0105 niech b\u0119d\u0105 rekwizyty<\/strong>. Czyli to, co szepcze do ucha ogl\u0105daj\u0105cego. Dobrze zrobiony portret psychologiczny obywa si\u0119 bez s\u0142ownego opisu.<\/strong> Z miejsca wiadomo, kim jest cz\u0142owiek na fotografii i czym si\u0119 zajmuje. Wielu fotograf\u00f3w mierz\u0105cych si\u0119 z tym tematem pope\u0142nia b\u0142\u0105d umieszczaj\u0105c w kadrze i w g\u0142\u0119bi ostro\u015bci zbyt wiele przedmiot\u00f3w. Nagle staj\u0105 si\u0119 one najwa\u017cniejszymi aktorami, a przecie\u017c to tylko dodatki, ma\u0142e rzeczy sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na pe\u0142n\u0105 sztuk\u0119 a nie pierwszoplanowe role. Ich zadaniem jest tworzenie osnowy portretu, windowanie jego si\u0142y oddzia\u0142ywania, sprawianie, \u017ce staje si\u0119 on zrozumia\u0142y, bo kontekstowy. Dzi\u0119ki temu zyskuje r\u00f3wnie\u017c osoba. T\u0142o niejednokrotnie dopowiada to, czego nie wida\u0107 czasem na twarzy albo czego nie relacjonuje str\u00f3j. Miejsce czy przedmiot, co wa\u017cne, musz\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 z charakterem osoby, a do Ciebie nale\u017cy zadanie wizualizacji tej korelacji. I s\u0142owo na koniec. Nie musisz zainteresowa\u0107 si\u0119 portretem psychologicznym. Ka\u017cdy z fotograf\u00f3w wybiera swoj\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 drog\u0119. Ten rodzaj portretu to cz\u0119sto wyzwanie nie do sprostania dla fotografa rejestruj\u0105cego tylko chwile czy dla nie empatycznego rzemie\u015blnika. Fotograf duszy, bo tak nazywam portretuj\u0105cego psychologicznie to taki, kt\u00f3ry z \u0142atwo\u015bci\u0105 dobiera swoje postawy, lawiruj\u0105c pomi\u0119dzy nonkonformizmem a konformizmem wymuszanym nieraz przez portretowanego. To taki, kt\u00f3ry zamyka w jednej klatce histori\u0119 \u017cycia innego cz\u0142owieka, jego zmaga\u0144, wad i zalet, ca\u0142ego baga\u017cu ludzkiego, jaki \u201eniesie” ze sob\u0105.<\/span><\/p>\n

\"portret<\/a><\/span><\/p>\n

Wszystko, czego potrzebujesz, aby zrobi\u0107 portret modelki na ok\u0142adk\u0119, to umiej\u0119tno\u015b\u0107 uchwycenia jej urody. Natomiast \u017ceby stworzy\u0107 portret psychologiczny, musisz przyj\u0105\u0107 na jaki\u015b czas cechy osoby fotografowanej jako swoje w\u0142asne, poczu\u0107 zapachy, zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w klimat jej pomieszcze\u0144, dotkn\u0105\u0107 rzeczy, pog\u0142aska\u0107 kota, pom\u00f3c zaparzy\u0107 herbat\u0119, wyrwa\u0107 gw\u00f3\u017ad\u017a ze \u015bciany…<\/span><\/p>\n

Pawe\u0142 Staszak<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czas na jeden z najtrudniejszych, ale zarazem najwdzi\u0119czniejszych s\u0142u\u017c\u0105cych obrazowaniu cz\u0142owieka, czyli psychologiczny. Nie bez przyczyny opisuj\u0119 go w osobnym rozdziale. Zas\u0142uguje on na to z racji swoich niepodwa\u017calnych korzeni w sztuce, wywodz\u0105c si\u0119 z rysunk\u00f3w na ska\u0142ach, staro\u017cytnej rze\u017aby i o\u015bwieceniowego malarstwa (staro\u017cytne si\u0119 nie zachowa\u0142o). Portret psychologiczny jest najstarszym rodzajem portretu. Od pocz\u0105tku […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":714,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,1],"tags":[4,42,34,43,37,5,3,33,36,38,35,41,39,40],"class_list":["post-2933","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly","category-bez-kategorii","tag-fotograf-olsztyn","tag-kursy-fotograficzne","tag-moda","tag-najlepszy-fotograf-w-olsztynie","tag-packshot","tag-pawel-staszak","tag-plan-f","tag-portret-psychologiczny","tag-produktowa","tag-realizacja-wystaw","tag-reklama","tag-szkolenia-fotograficzne","tag-teksty-o-fotogorafii","tag-wyklady-o-fotografii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2933","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2933"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2933\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media\/714"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/planf.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}